Wyznaczenie terminu rozprawy przez sąd to kwestia, która budzi wiele emocji i niepewności wśród obywateli. W obliczu przeciążonego systemu sądownictwa w Polsce, coraz trudniej przewidzieć, kiedy sprawa trafi na wokandę. Ten artykuł ma na celu szczegółowe wyjaśnienie, ile czasu może zająć wyznaczenie terminu rozprawy i od czego to zależy.
Od czego zależy czas wyznaczenia terminu rozprawy?
W polskim systemie prawnym nie istnieje jeden sztywny termin, w którym sąd musi wyznaczyć rozprawę. Terminy przewidziane w przepisach mają zazwyczaj charakter instrukcyjny, nie wiążący. Oznacza to, że ich przekroczenie nie skutkuje automatycznie nieważnością czynności procesowej. Jednak istnieją ogólne ramy czasowe, które powinny być przestrzegane, choć nie zawsze są w praktyce realizowane.
Kluczowe znaczenie ma art. 471 Kodeksu postępowania cywilnego, który przewiduje, że rozprawa powinna zostać wyznaczona w terminie do sześciu miesięcy od dnia złożenia odpowiedzi na pozew – jeżeli nie przeprowadzono posiedzenia przygotowawczego. W przypadku przeprowadzenia takiego posiedzenia, rozprawa powinna odbyć się w ciągu miesiąca od jego zakończenia.
W praktyce jednak wiele zależy od lokalizacji sądu, rodzaju sprawy oraz obłożenia referatu sędziego. Sądy w dużych miastach, takich jak Warszawa, Gdańsk czy Kraków, są przeciążone, co znacznie wydłuża czas oczekiwania.
Wpływ lokalizacji sądu
Jednym z najistotniejszych czynników wpływających na czas wyznaczenia terminu rozprawy jest miejsce, w którym sprawa jest prowadzona. Sądy w dużych aglomeracjach miejskich są znacznie bardziej obciążone niż te w mniejszych miejscowościach. Przykładowo, w Sądzie Okręgowym w Warszawie na pierwszy termin rozprawy w sprawach cywilnych czeka się nawet do dwóch lat.
Statystyki są jednoznaczne – w 2023 roku w Sądzie Okręgowym w Warszawie zaległości z lat ubiegłych sięgały ponad 43 tysięcy spraw, a roczny wpływ wynosił około 65 tysięcy. Takie liczby jednoznacznie wskazują na ogromne obciążenie sędziów i administracji sądowej.
Rodzaj sprawy a tempo postępowania
Nie bez znaczenia jest również rodzaj sprawy, który determinuje tempo postępowania. Sprawy pracownicze, rodzinne czy alimentacyjne są zazwyczaj traktowane priorytetowo, zwłaszcza jeśli zawierają wniosek o zabezpieczenie roszczenia. Przykładowo: wniosek o zabezpieczenie powinien zostać rozpatrzony w ciągu tygodnia.
Natomiast sprawy cywilne o bardziej skomplikowanym charakterze – np. związane z nieruchomościami, odszkodowaniami czy sprawy gospodarcze – często wymagają znacznie więcej czasu ze względu na konieczność zebrania obszernego materiału dowodowego, przesłuchania świadków czy uzyskania opinii biegłych.
Stopień skomplikowania sprawy
Jednym z istotnych czynników opóźniających wyznaczenie terminu rozprawy jest skomplikowany charakter sprawy. Im więcej dowodów, świadków i opinii biegłych, tym dłużej trwa przygotowanie materiału procesowego. Sąd musi mieć czas na analizę zgromadzonej dokumentacji i zaplanowanie przebiegu rozprawy.
W niektórych przypadkach, gdy sprawa ma wiele wątków prawnych lub wymaga specjalistycznej wiedzy, okres oczekiwania na pierwszy termin rozprawy może sięgać nawet kilkunastu miesięcy.
Jak długo czeka się na rozprawę w 2026 roku?
Według najnowszych danych, średni czas oczekiwania na wyznaczenie pierwszego terminu rozprawy w sprawach cywilnych w Polsce wynosi około 6 miesięcy. Jednak warto podkreślić, że jest to średnia ogólnokrajowa i w poszczególnych sądach może się znacząco różnić.
Przykładowo, w Sądzie Okręgowym w Gdańsku termin wyznaczenia rozprawy może wynosić od 12 do 60 miesięcy, co jest wynikiem znacznego wzrostu liczby wpływających spraw oraz braków kadrowych. Z kolei w sądach rejonowych w mniejszych miejscowościach sprawa może być rozpoznana w ciągu 3–4 miesięcy.
W praktyce czas oczekiwania zależy od wielu niezależnych czynników – obciążenia referatu sędziego, liczby spraw w toku, wakatów kadrowych oraz dostępności biegłych.
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Sprawiedliwości?
W odpowiedzi na rosnącą krytykę dotyczącą przewlekłości postępowań, Ministerstwo Sprawiedliwości podejmuje różne działania mające na celu usprawnienie pracy sądów. Jednym z priorytetów jest wdrażanie rozwiązań informatycznych, które mają ułatwić dostęp do informacji procesowej i przyspieszyć obieg dokumentów.
W 2020 roku uchwalono ustawę o doręczeniach elektronicznych, która umożliwia sądom i stronom postępowania wymianę dokumentów za pośrednictwem cyfrowych systemów. To duży krok w stronę cyfryzacji sądownictwa, choć jego pełne wdrożenie nadal trwa.
- Wprowadzenie elektronicznego doręczania pism procesowych,
- Nowelizacja przepisów Kodeksu postępowania cywilnego,
- Obwieszczanie wolnych etatów sędziowskich na bieżąco,
- Rozszerzenie katalogu spraw rozpoznawanych na posiedzeniach niejawnych.
Mimo tych inicjatyw, wpływ na realny czas oczekiwania na rozprawę jest ograniczony. Wzrost liczby spraw wpływających do sądów nie jest kompensowany przez proporcjonalne zwiększenie liczby sędziów.
Co zrobić, gdy postępowanie się przedłuża?
W sytuacji, gdy czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy wydaje się nieuzasadniony, strona może podjąć konkretne działania formalne. Pierwszym krokiem może być złożenie pisma do sądu z prośbą o informację o stanie sprawy oraz prośbą o przyspieszenie postępowania.
Jeśli to nie przyniesie skutku, istnieje możliwość wniesienia skargi na przewlekłość postępowania. Skarga ta podlega opłacie w wysokości 200 zł i jest rozpatrywana przez sąd wyższej instancji. W przypadku uznania przewlekłości, sąd może przyznać stronie rekompensatę finansową.
- Skarga musi zawierać uzasadnienie i odnosić się do konkretnych dat i czynności sądu,
- Można domagać się odszkodowania do 20 000 zł,
- Najczęściej przyznawane kwoty to od 3 000 do 5 000 zł,
- Skarga może skutkować przyspieszeniem dalszego przebiegu sprawy.
Czy są jakieś wyjątki od długiego oczekiwania?
Tak, istnieją kategorie spraw, które są traktowane priorytetowo. Dotyczy to m.in. spraw pilnych, określonych w Regulaminie Urzędowania Sądów Powszechnych, takich jak sprawy o odebranie dziecka, zabezpieczenie alimentów, czy też niektóre sprawy z zakresu prawa pracy.
W takich przypadkach rozprawy wyznaczane są w pierwszej kolejności, a czas oczekiwania może wynosić nawet kilka dni. W sprawach z zakresu prawa pracy rozprawa powinna odbyć się w terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie od zakończenia czynności wyjaśniających.
Kto wyznacza termin rozprawy i jak wygląda procedura?
Terminy rozpraw wyznacza sędzia, który został przydzielony do sprawy. Po przeprowadzeniu wstępnej analizy materiału dowodowego oraz po wymianie pism procesowych między stronami, sędzia uznaje, że sprawa jest gotowa do rozpoznania. Termin zależy więc od terminarza konkretnego sędziego oraz stanu przygotowania sprawy.
Po wyznaczeniu terminu, strony otrzymują zawiadomienie z sądu. W niektórych przypadkach mogą one zgłaszać preferencje co do terminów, ale ostateczna decyzja należy do sądu. W sprawach bardziej złożonych sędzia może również zaplanować kilka terminów rozpraw.
To, ile będzie się czekało na rozprawę, zależy głównie od kalendarza sędziego oraz stopnia gotowości sprawy do rozpoznania.
Znajomość tych procedur oraz świadomość przysługujących uprawnień może znacząco pomóc w skutecznym dochodzeniu swoich praw na drodze sądowej. Warto również rozważyć wsparcie profesjonalnego pełnomocnika, który pomoże w przygotowaniu odpowiedniej strategii procesowej.
Co warto zapamietać?:
- Średni czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy w Polsce wynosi około 6 miesięcy, ale może się znacznie różnić w zależności od lokalizacji sądu.
- W Sądzie Okręgowym w Warszawie czas oczekiwania na pierwszy termin rozprawy w sprawach cywilnych może wynosić nawet do 2 lat.
- Rodzaj sprawy wpływa na tempo postępowania; sprawy pracownicze i rodzinne traktowane są priorytetowo, a wnioski o zabezpieczenie powinny być rozpatrzone w ciągu tygodnia.
- W przypadku przewlekłości postępowania, strona może złożyć skargę na przewlekłość z opłatą 200 zł, co może skutkować przyznaniem odszkodowania do 20 000 zł.
- Terminy rozpraw wyznacza sędzia, a czas oczekiwania zależy od jego kalendarza oraz stopnia przygotowania sprawy do rozpoznania.
