Estoński CIT – warunki, które trzeba spełnić

Estoński CIT mogą wybrać spółki, które spełniają łącznie warunki dotyczące formy prawnej, struktury przychodów, zatrudnienia, własności i rozliczeń rachunkowych. Konieczne jest także złożenie formularza ZAW-RD w terminie przewidzianym w ustawie o CIT. Sprawdź, jak przygotować spółkę do wejścia w ten model opodatkowania i kiedy można utracić do niego prawo.

Czym jest estoński CIT?

Estoński CIT, czyli ryczałt od dochodów spółek, przesuwa moment opodatkowania zysku. Podatek co do zasady pojawia się dopiero wtedy, gdy spółka wypłaca zysk wspólnikom albo przeznacza go na cele objęte ryczałtem.

Spółka, która zatrzymuje środki na działalność lub inwestycje, nie płaci comiesięcznych zaliczek na klasyczny CIT. Nie musi również ustalać podatkowych kosztów uzyskania przychodów ani prowadzić odrębnej rachunkowości podatkowej w takim zakresie jak przy zasadach ogólnych.

Brak wypłaty zysku nie oznacza braku wszystkich obowiązków podatkowych. Opodatkowaniu mogą podlegać między innymi ukryte zyski oraz wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą.

Kto może wybrać estoński CIT?

Z ryczałtu od dochodów spółek mogą korzystać podmioty prowadzące działalność w jednej z ustawowo wskazanych form:

• spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,
• spółka akcyjna,
• prosta spółka akcyjna,
• spółka komandytowa,
• spółka komandytowo-akcyjna.

Sama forma prawna nie wystarcza. Spółka musi spełnić wszystkie wymagania jednocześnie, a jej wspólnikami, udziałowcami lub akcjonariuszami powinny być wyłącznie osoby fizyczne, z uwzględnieniem szczegółowych ograniczeń dotyczących praw związanych z fundacjami, trustami i innymi podmiotami powierniczymi.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Struktura przychodów

W poprzednim roku podatkowym mniej niż 50% przychodów wraz z należnym VAT może pochodzić z określonych źródeł pasywnych. Limit obejmuje między innymi:

• wierzytelności,
• odsetki i pożytki z pożyczek,
• odsetkową część rat leasingowych,
• poręczenia i gwarancje,
• prawa autorskie i prawa własności przemysłowej,
• zbycie lub realizację praw z instrumentów finansowych,
• transakcje z podmiotami powiązanymi, w których nie powstaje wartość dodana albo jest ona znikoma.

Przy ocenie ostatniej kategorii znaczenie ma rzeczywisty przebieg transakcji. Sama formalna sprzedaż pomiędzy podmiotami powiązanymi nie przesądza jeszcze o naruszeniu warunku, ale operacja pozbawiona ekonomicznego uzasadnienia może zwiększać ryzyko podatkowe.

Zatrudnienie na umowie o pracę

Standardowo spółka musi zatrudniać co najmniej 3 osoby w przeliczeniu na pełne etaty, które nie są jej wspólnikami, udziałowcami ani akcjonariuszami. Zatrudnienie powinno trwać przez co najmniej 300 dni w roku podatkowym, a przy roku podatkowym innym niż 12 kolejnych miesięcy – przez co najmniej 82% dni tego roku.

Do wymaganego poziomu można dojść przez połączenie kilku części etatu. Przykładowo sześć osób pracujących na połowie etatu daje łącznie trzy pełne etaty. Przepisy nie ustanawiają maksymalnej liczby pracowników.

Do limitu mogą być wliczani członkowie rodziny wspólników, jeżeli są zatrudnieni na warunkach przewidzianych w przepisach. Wynagrodzenia wypłacane takim osobom trzeba jednak analizować także pod kątem ukrytych zysków.

Umowy cywilnoprawne

Warunek zatrudnienia można spełnić również przez zaangażowanie co najmniej trzech osób fizycznych na podstawie umów innych niż umowa o pracę. W takim wariancie spółka musi być płatnikiem podatku dochodowego albo składek ZUS w związku z wypłatą wynagrodzeń.

Łączne miesięczne wydatki na wynagrodzenia powinny wynosić co najmniej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. W przypadku małego podatnika wystarczająca jest jednokrotność tego wynagrodzenia w pierwszym roku korzystania z preferencji.

Umowy B2B co do zasady nie spełniają tego wymogu, ponieważ spółka nie występuje wtedy jako płatnik zaliczek PIT ani składek ZUS od wynagrodzenia przedsiębiorcy. Ostrożności wymaga także korzystanie z umów zlecenia ze studentami, osobami poniżej 26. roku życia oraz innymi osobami objętymi zwolnieniami.

Łączenie etatów i umów cywilnoprawnych

W praktyce nie należy zakładać, że dwa etaty i jedna umowa zlecenia automatycznie spełnią warunek zatrudnienia. Poszczególne warianty są oceniane odrębnie, dlatego spółka powinna albo utrzymać wymagany poziom etatów, albo spełnić warunki przewidziane dla co najmniej trzech osób na umowach cywilnoprawnych.

Jak działa preferencja dla nowych spółek?

Podatnik rozpoczynający działalność może korzystać z uproszczenia dotyczącego zatrudnienia. W roku rozpoczęcia działalności oraz w dwóch kolejnych latach nie musi od razu spełniać standardowego wymogu trzech etatów.

Od drugiego roku podatkowego powinien jednak zwiększać zatrudnienie o co najmniej jeden pełny etat rocznie, aż do osiągnięcia poziomu wymaganego na zasadach ogólnych. Przykładowy schemat wygląda następująco:

1. pierwszy rok – brak obowiązku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę,
2. drugi rok – co najmniej jeden etat,
3. trzeci rok – co najmniej dwa etaty,
4. czwarty rok – co najmniej trzy etaty.

W okresie przejściowym nie stosuje się do nowych pracowników wymogu 300 dni zatrudnienia w takim zakresie jak przy standardowym warunku. Inaczej może działać preferencja dla małego podatnika, dlatego status spółki należy ustalić przed wyborem ścieżki.

Jakie zasady dotyczą małego podatnika?

Mały podatnik to podmiot, którego sprzedaż wraz z należnym VAT w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyła równowartości 2 mln euro. W pierwszym roku opodatkowania estońskim CIT mały podatnik może spełnić warunek zatrudnienia przez:

• zatrudnienie jednej osoby na umowę o pracę w przeliczeniu na pełny etat,
• utrzymanie tego zatrudnienia przez wymagany okres dni,
• zaangażowanie jednej osoby na innej umowie, jeżeli spółka jest płatnikiem PIT lub ZUS,
• ponoszenie wydatków na wynagrodzenie w wysokości co najmniej jednokrotności przeciętnego wynagrodzenia.

W kolejnych latach trzeba osiągnąć docelowy poziom zatrudnienia przewidziany dla danego wariantu. Preferencja małego podatnika nie jest tym samym co stopniowe zwiększanie etatów przez spółkę rozpoczynającą działalność.

Jakie ograniczenia dotyczą właścicieli i majątku spółki?

Spółka korzystająca z estońskiego CIT powinna mieć prostą strukturę właścicielską. Jej udziałowcami, akcjonariuszami lub wspólnikami mogą być wyłącznie osoby fizyczne spełniające ustawowe wymagania.

Spółka nie może posiadać udziałów, akcji ani praw uczestnictwa w innych podmiotach. Ograniczenie obejmuje także ogół praw i obowiązków w spółce niebędącej osobą prawną, tytuły uczestnictwa w funduszach oraz określone prawa majątkowe związane z fundacjami, trustami i podobnymi konstrukcjami.

Kiedy estoński CIT jest wyłączony?

Z tej formy opodatkowania nie mogą korzystać między innymi:

• przedsiębiorstwa finansowe,
• instytucje pożyczkowe,
• podmioty korzystające z działalności prowadzonej w specjalnej strefie ekonomicznej albo na podstawie decyzji o wsparciu,
• spółki postawione w stan upadłości lub likwidacji,
• podmioty objęte ograniczeniami po połączeniu, podziale, wydzieleniu lub wniesieniu aportu.

Ograniczenia reorganizacyjne mogą obowiązywać przez rok rozpoczęcia działalności i rok następny, a w niektórych przypadkach co najmniej przez 24 miesiące od dnia utworzenia. Dotyczą między innymi spółek powstałych w wyniku połączenia lub podziału oraz podmiotów, do których wniesiono przedsiębiorstwo, jego zorganizowaną część albo składniki majątku o wartości przekraczającej równowartość 10 tys. euro.

Samo przekształcenie w inną spółkę handlową nie powoduje takiego czasowego wyłączenia. Może jednak powstać dochód z przekształcenia, który wymaga odrębnego rozliczenia.

Jak złożyć ZAW-RD?

Wybór estońskiego CIT wymaga złożenia zawiadomienia ZAW-RD do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Jeżeli spółka rozpoczyna opodatkowanie od pierwszego dnia roku podatkowego, dokument należy złożyć do końca pierwszego miesiąca tego roku.

Przy roku kalendarzowym oznacza to co do zasady termin do końca stycznia. Właściwy urząd zależy od siedziby spółki oraz jej przychodów. Przy większych obrotach może to być wyspecjalizowany urząd skarbowy.

Możliwe jest także wejście w estoński CIT w trakcie roku. Na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego zmianę trzeba wtedy zamknąć księgi rachunkowe i sporządzić sprawozdanie finansowe zgodnie z ustawą o rachunkowości. Zmiana nie działa wstecz.

Jak długo trwa opodatkowanie?

Estoński CIT wybiera się na okres 4 lat podatkowych. Jeżeli spółka nie złoży informacji o rezygnacji, opodatkowanie zostanie automatycznie przedłużone na następne cztery lata.

Rezygnacja może nastąpić z końcem dowolnego roku podatkowego. Jeżeli spółka utraci prawo do ryczałtu z powodu naruszenia warunków, ponowny wybór tej formy jest możliwy dopiero po upływie 36 miesięcy następujących po roku, w którym doszło do utraty prawa.

Co powoduje utratę prawa do estońskiego CIT?

Prawo do ryczałtu może zostać utracone, gdy spółka przestanie spełniać choćby jeden z wymaganych warunków. Dotyczy to także naruszeń związanych z księgami rachunkowymi i reorganizacją.

Najczęstsze przyczyny utraty prawa obejmują:

• niespełnienie wymogu minimalnego zatrudnienia,
• przekroczenie dopuszczalnego udziału przychodów pasywnych,
• nabycie udziałów lub praw w innym podmiocie,
• sporządzanie sprawozdań finansowych według MSR,
• połączenie, podział, wydzielenie albo przejęcie innego podmiotu w sposób objęty ustawowym ograniczeniem.

Utrata prawa następuje co do zasady od końca roku podatkowego, w którym doszło do naruszenia. Rok naruszenia nadal rozlicza się według zasad estońskiego CIT, natomiast od kolejnego roku stosuje się klasyczny CIT. Nie oznacza to automatycznie konieczności zapłaty podatku od wszystkich wcześniej zatrzymanych zysków, ale konkretne zdarzenia mogą powodować odrębne zobowiązania.

Co podlega opodatkowaniu?

Ryczałtem może zostać objęty podzielony zysk, zysk przeznaczony na pokrycie wcześniejszych strat, ukryte zyski, wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą oraz dochód powstały przy zmianie wartości składników majątku.

Ukryte zyski to świadczenia przekazywane wspólnikom, akcjonariuszom, udziałowcom lub podmiotom z nimi powiązanym, które ekonomicznie przypominają wypłatę zysku. Mogą nimi być między innymi:

• pożyczki udzielone wspólnikowi lub podmiotowi powiązanemu,
• darowizny, prezenty i wydatki reprezentacyjne,
• świadczenia na rzecz fundacji prywatnej lub rodzinnej,
• nadwyżka wartości rynkowej transakcji nad ustaloną ceną,
• część kosztów używania samochodów i innych środków transportu do celów niezwiązanych wyłącznie z działalnością gospodarczą.

Wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą mogą być opodatkowane także wtedy, gdy nie dotyczą bezpośrednio wspólników. Przykład stanowią sankcyjne grzywny, kary oraz odsetki od zaległości podatkowych.

Jakie są stawki estońskiego CIT?

Stawka ryczałtu wynosi:

Wspólnik otrzymujący dywidendę płaci 19% PIT, ale może pomniejszyć podatek o część CIT zapłaconego przez spółkę. W efekcie łączne obciążenie wynosi orientacyjnie 20% dla małego podatnika oraz 25% dla pozostałych podatników.

Rzeczywiste obciążenie może być wyższe, jeżeli spółka ponosi wydatki niezwiązane z działalnością albo wypłaca świadczenia kwalifikowane jako ukryte zyski.

Kiedy trzeba zapłacić podatek?

Spółka składa elektronicznie deklarację CIT-8E wraz z CIT/EZ do końca trzeciego miesiąca następnego roku podatkowego. Termin zapłaty zależy od rodzaju dochodu objętego ryczałtem:

Podatek od zysku netto rozliczany po zakończeniu opodatkowania ryczałtem płaci się do końca trzeciego miesiąca roku następującego po roku, w którym zysk został wypłacony lub rozdysponowany.

Warto sprawdzić przed wyborem estońskiego CIT:

• formę prawną spółki i strukturę wspólników,
• udział przychodów pasywnych w poprzednim roku,
• warunek zatrudnienia lub wynagrodzeń z umów cywilnoprawnych,
• brak udziałów i praw w innych podmiotach,
• termin złożenia formularza ZAW-RD oraz ewentualne obowiązki przy wejściu w trakcie roku.